Kendini Begenmek

"Ben de begenmezmisim yazdiklarimi, degersiz bulurmusum, bos dermisim onlara... "Ben kendimi begenmem" demek de  kendini begenmekten gelir."

Birakamayacagim bu mektuplari, benim sevgili okurum, birakamayacagim diyorum ya, yalniz benim elimde mi sanki? Ya onlar beni birakirlarsa? Ergeç birakacaklar elbette. "Tutkularimiz bizi birakinca, biz onlari biraktik sanir da ovünürüz" diye aci aci güler La Rochefoucauld. Simdi bunlari yazmakta da, yazdiktan sonra okumakta da, bana hiçbir yazinin vermedigi bir tat buluyorum, mutlulugun ta kendisi denecek bir duygu, bir isik sariyor içimi. Bana oyle geliyor ki ben bunlari yazmak için, bunlari yazdiran iklime ermek icin dogdum, yasadim, ne yaptimsa, ne ettimse, butun duygularim, bütün düsüncelerim, hepsi, hepsi beni bunlara hazirlamak içindi. Seyh Galip bir gazelinde: "Efendimsin cihanda itibarim varsa sendendir... Miyan-i asikanda istiharim varsa sendendir" diyor, benim de yazarlar arasinda bir adim olursa, bu yeryüzünden benim de geçtigim anilirsa, o ün bana bu mektuplardan gelecektir...

Boyle sürer gider mi bu? Biliyorum, yakindir, bir gün bu tat benden esirger kendini, gonlüm bu isigi seçmez olur. "Aldanmisim, bir hayale kapilmisim, bir masalla avunmusum," derim. Yavas yavas mi? Birdenbire mi? Elbette üstüme çokecek o karanligi, sairin: "Zulmet bizi çekmekte visale", diye haber verdigi karanligi biricik gerçek sanirim da bugünkü duygularima, bugünkü dediklerime bir yalan, budalaca bir yalan diye bakarim. Eski kagitlari karistirirken bu mektuplardan biri gozüme ilisirse: "Neymis bu? Ne diye yazmisim, kime yazmisim ben bunu? Boyle seyler de yazilir miymis? Bilmiyorum, tanimiyorum, bana yabanci bunlar, ben boyle düsünmüs, boyle soylemis olamam!" deyip ukalaca omuz silker, ativeririm, yirtarim belki de.

O günkü beni gozlerimin onüne getiriyorum da nefret ediyorum ondan; içinde onu sakladigi için, en geç ona varacagi için bugünkü benden de nefret ediyorum. Neden o karanlik dogru olsun da benim ondan bin kat güzel bugünkü isigim dogru olmasin? Ben bugün bu yazilarin bir degeri oldugunu, bunlari yazmakla bir sey yaptigimi, beni unutturmayacak bir ürün verdigimi saniyorum, bu sevinç, bu ovunç yalan da, bu mektuplarin boslugunu, hiçligini anladigim gün duyacagim üzüntüler, acilar, yalniz onlar mi dogru? Neden isiga inanmiyoruz da yalniz karanliga inaniyoruz? Sizi bilmem, sevgili okurum, siz belki gerçekten inanirsiniz isiga. Ben inanamiyorum bir türlü, gozlerim bir umutla parlasa bile parlamasi ile sonmesi bir oluyor, içimi kemirip her sevincime agusunu katan ifrit: "Alik!" diyor bana: "Nene senin umutlanmak, ovünmek? Güzelmis bu yazilar, bir degeri varmis, senin adini yerine ulastiracakmis!.. Gülerim senin boyle aptalca kurdugun hülyalara!.. Bu yasa geldin de anlayamadin mi daha kendini? Hiçligini, ne kadar çirpinsan bir seye yaramayacagini bir türlü anlayamadin mi?" diyor.

O ses beni ürpertiyor diyemeyecegim. Nasil ürpertir? Bunca yildir hep onu, yalniz onu isittim, alisigim ona, yadirgayamam. Bir gün onu duymasam, umutlu bir animda kendini duyurmasa, birden yükselip de beni umutlarimdan çevirmese, belki o zaman ürperirim. Kimbilir belki benim asil dostum da odur. Ben ona "ifrit" diyorum; içimde onu ezmek için, ondan kurtulmak için ugrasiyorum, ama belki de o kurtariyor beni, bana, ne yapsam begenilmeyecegimi, her yazimin, en ozenerek yazdigim yazinin bile: "Falan gelmeseydi, su sozü soylemeseydi sen bunu yazmazdin, ondan ogrendin, onun büyük degeri vardi, senin yoktur," diye karsilanacagini hatirlatarak kurtariyor beni. Ama neden kurtariyor? Iste onu bilmiyorum.

Bir sey soyleyeyim mi size, benim sevgili okurum: bu mektubumu çabucak yazamadim. Kolay yazamam zaten, her mektup kisa da olsa, saatlerce ugrastirir beni. Ama bu hepsinden uzun sürdü. Okudum, karisik buldum, begenmedim."Hatira" üzerine birtakim sozler soylemistim, baktim ki onlar bu mektuba yakismiyor, baska bir mektuba birakmak gerektigini anladim. Yirttim bütün yazdiklarimi, silmeyi sevmem, yirtar atarim. Yeniden yazdim. Sonra da düsündüm yazdiklarim üzerinde. "Acaba nedir bu benim soylediklerim? Neye benziyor?" dedim. Birdenbire ne geldi aklima, bilir misiniz? Abdulhak Hamit'e dahi derler ya, hiç sevmem o adamin eserlerini, sevenlerin de siirden, edebiyattan hiç mi hiç anlamadiklari kanisindayimdir. "Olur meddahi adem, ne askerdir bu asker!.. "Kalir hayrani alem, ne leskerdir bu lesker" gibi sozleri siir sanip da yazmis bir kimseye, ancak gülünebilecegini nasil anlamiyorlar? Abdulhak Hamit'in eserleri, olsa olsa, patirtinin, gürültünün birçok kimseleri yildiracagini gosterir. Oyle geliyor ki siirden, edebiyattan anlamak, Abdulhak Hamit'in eserlerinin bir kuru gürültüden, hem de biçimsiz bir gürültüden baska bir sey olmadigini anlamakla baslar. Sevemedim bir türlü onun yazdiklarini. Sevmeye çalistim dogrusu. Ne yapayim? "Herkes begeniyor, goklere çikariyor, ben begenmiyorsam anlayamadigim içindir, herkes gibi ben de anlayayim onu!" dedim. Ugrastim, bir gün babama, onu begenmedigimi soyleyecek olmustum, bir pay isittim, bunca yildan sonra daha kulagimdadir. Bütün çalismalarim, ugrasmalarim bosa çikti, sevemedim Makber'i de, Esber'i de, daha bilmem neyi de sevemedim. Hayir, bence Abdülhak Hamit'e büyük bir sair degil, küçük bir sair de denemez, siire bir yaklasmasi dahi yoktur o adamin, "Kanlar akarak cerihasindan,--Emr eyledi kim karihasindan..." nasil soylenir bu? Buna siir yazmak demezler, siirle kafiye ile alay etmek derler. Dikkat edin, ne soylemisse zoraki soylemistir, vezni, kafiyeyi, aradigi, sozü vezne sokmak için, kafiye ile süslemek için çabaladigi bellidir. "Ve lakin peder ah! lakin peder,--O gün hep pederler bana ta'n eder." Uyduruyorum sanmayin, bu kadar kotüsünü uydurmak da zordur. Yanilmiyorsam, Sardanapal'dadir bu beyit... Denemez, boyle sozler soylemis adama sair denemez, siire, saire saygisizlik olur.

Biliyorum, birtakim hacivatlardan gene türlü sozler isitecegim, bana saygi dersi vermeye kalkacaklar. Bosuna yormasinlar çenelerini, beni adam edemezler, kendileri gibi adam edemezler. Abdulhak Hamit'i begenmem, kendi yazdiklari ecis-bücüs siirleri de begenmem. Begenmek soyle dursun, açip da okumam bile.

Ne diyordum? Hatirladim. Bu mektubumda yazdiklarimi okuyunca birdenbire Abdulhak Hamit geldi aklima. Hani Tarik bin Zeyyad'in kendi kendine çektigi meshur soylev vardir, cocuklugumuzda bize ezberletirlerdi: "Tarik! nereden gelmis, nerede durmussun?.. Rabbim! bana da bir gurur gelse, o gururla yükselsem, yükselsem de sonra birdenbire düsüp Zulcelalin azametini..." Uzar gider boyle. Iste o soylev geldi aklima. Benim, yazilarimi bir türlü begenmeyisimden yakinmami, Tarik'in gonlüne biraz gurur gelmesine benzettim. "Rabbim! ben de yazilarimi begensem, o begenmekle bobürlensem, Bay Hamdi Tanpinar'a donsem, sonra birdenbire aklim basima gelse de gerçekten büyuük yazar kime derler, onu bir anlasam..."

Edebiyat bütün bunlar, Tarik'in sozleri de edebiyat, benimkiler de edebiyat, hatta benim dediklerimi onun dediklerine benzetmeye kalkisim da edebiyat, kelimenin en kotü anlamiyla edebiyat... Gurur yok mudur sanki Tarik'in gonlünde? "Benim gonlümde gurur yok," demek de gene gururdur. Zülcelalin azametini kavrayip da kendi küçüklügünü sezecek. Lafa bak! Küçükmüs, ama Tanri karsisinda küçükmüs! Eh! Hepimiz raziyiz oyle küçüklüge, oyle saniyorum ki Bay Necip Fazil Kisakürek dahi razi olur...

Ben de begenmezmisim yazdiklarimi, degersiz bulurmusum, bos dermisim onlara... "Ben kendimi begenmem" demek de  kendini begenmekten gelir. "Bende oyle bir anlayis, kavrayis var ki kendi kendimi dahi yargiliyorum, yazdiklarimin bir degeri var mi, yok mu, bunlar yarina kalabilecek seyler midir hepsini anliyorum. Kurban olayim aklima, zevkimin inceligine! Benim bu anlayisim, ince zevkim beni kendimi begenmekten de kurtariyor..." demektir.

Buldum iste neden kurtuldugumu: içimdeki ifrit, benim belki de asil dostum olan ifrit, beni, kendimi begenmekten kurtariyor. Gülerim kurtulmanin boylesine! Kendimizi begenmedigimizi soylemenin de kendimizi begenmek oldugunu, hem de kendimizi begenmenin en çirkini, en budalacasi oldugunu anlayarak kurtulmak... Kurtulmak deyip duruyorum, ben hep kendimi anlatmaktan bir kurtulsam!

Kurtulamayacagim, benim iki gozüm okurum, birer birer bütün tutkularim beni birakacak, en ovündügüm, gonlümde isiklar yaratan duygularim dahi sonecek, hepsi, hepsi benden uzaklasacak, ama hep kendimi anlatmak huyu bir türlü geçmeyecek. Bir gün gelecek, bütün duygularimdan, bütün düsüncelerimden, nefretlerimden bosaniverecegim, esyaya da, insanlara da bakarken bir sey sezmez olacagim, ama kendimden, hep kendimi anlatmaktan silkinemeyecegim. Kendi kendimle yasamaya, kendimi düsünüp arastirmaya, gordüklerimden tiksinmeye, tiksindigim icin de kendimi begenip ovünmeye mahkumum. Bundan ancak olüm kurtarir beni...

Siz begenin kendinizi, benim sevgili okurum, begenmediginizi soyleyerek, begenmediginizi sanarak degil, bunlari hiç düsünmeden begenin kendinizi. Asil alçakgonüllülük kendi kendimizi yargilamamaktadir. Ben ona eremeyecegim, kendimi kotüleyerek, yererek, kendi kendimden tiksindigimi soyleyerek, içimde yaralar açmaya, her yaraya bir yara daha katmaya çalisarak begenecegim  kendimi. Yani kendimi begenmeyi de kendime zehir edecegim. Siz, kendinize zehir etmeden begenin kendinizi.

5 Agustos 1951