Ögr.Gör. Tülay ÇELLEK*

Dil, insanlıgın tarihsel süreçte gelistigi oranda gelisme ve degisme göstermistir.  Çünkü dil, yasam için  gerekli olan en önemli etkinliktir. Gereksinmelerimizi, duygu ve düsüncelerimizi bu yolla anlatmak kadar insanlar arası iletisim kurmanın da bir göstergesidir. Nitekim lider özelliklerinden biri de dile hakim olmak, dili iyi kullanabilmektir. Sonuçta dil insanlar arası alıs veriste ortaya çıkmıs bir iç gereksinmedir. Insanı insan yapan ve diger canlılardan ayıran en önemli özellik dildir. Adeta varlık nedenidir. Dil geçmise bagdır, gelecege köprüdür. Bu nedenle bir çok alanın da konusu olmustur. Felsefe, mantık, psikoloji, estetik gibi...

Rasyonalistler, dilin aklın ürünü oldugunu, Pozivitistler dilin doganın seslerini öykünmeden dogdugunu savunurlar.  Humboldt’a göre de, “tek insanın her zaman bir bütünle, ulusu ile, öteki insanlarla baglantısı vardır. Bu da dille gerçeklesir.” Croce, dilin iç-biçimini kesfetmistir. “Dil özneldir, duygu ve hayal gücünün ürünüdür. Kavramın bireysellesmesidir. Dilin iç biçimi estetik hayalle aynı seydir” der. W.D. Whitney (1827-94) “dil toplumsal bir kurumdur”, J. Baudouin de Courtenay’de (1845-1929) “dil ruhsal bir olgudur” saptaması yapmıstır. Bu arada N. Ataç’ı da unutmamak gerekir. Düsüncenin en iyi biçimde anlatılması, Türkçe’nin yanlıssız kullanılması, yabancı sözcüklerin atılarak yerlerine en uygun Türkçe karsılıklarının bulunması – dilde yoksa türetilmesi konusunda gösterdigi duyarlılık nedeniyle .

Dil ile bilim gelismis, bilim de bilginin gelismesine neden olmustur. Düsünce dille anlam bulur, netlesir, baskalarına tasınır. Dil ve düsünce karsılıklı birbirini etkiler ve gelistirir. Dil, aynı dille yasayan insanların bireysel ayrıcalıklarının  en iyi göstergesidir. Ayrıca ulusu ulus yapan en önemli unsur da dildir. Ulusları birbirinden ayıran, kimlik kazandıran da dildir. Dıs görünüsler degisebilir. Gençlik yerini yaslılıga bırakır. Bu yılın modası gelecekte yerini baska renge baska biçime bırakır. Ancak dil, kendi özgün yapısı içinde yok olmaz ama gereksinmelere göre degisir, gelisir, dolayısıyla  temel olarak kabul edilmelidir. Dil ulusun kimligi, ruhu kısaca her seyidir. Çünkü  düsüncenin dolayısıyla insanın gelisimini saglar. Ozanı düsünelim. Koca bir romanı tek bir mısraya sıgdırma marifetini gösterir.

Dil özgürlüktür ve yitirilirse özgürlük de yitirilir. Ama bir ulusta düsünce gelisirse dil de gelisir. Eger diliniz zenginse her alanda diger uluslardan ilerisiniz demektir. Bu nedenle dil, ulusların en önemli özelligidir. Tıpkı bireyin önemli özelliklerinden biri olması gibi... Günlük dil, yazınsal dil, bilim dili ve sanatın dili... Iste yine dil, her seyin göstergesi olmustur.

Dil ulusaldır. Her ülkenin kendi özellikleri, özdeyisleri, deyimleri, siirleri vardır. Bunlarda da güzel bir ses uyumu ve müzikal bir tavır duyumsanmaktadır. Bir baska dilde, aynı müzikalite ve anlam tam yakalanamayabilir. Belki de çevirmenler siiri yeniden yazmak zorunda kalıyorlar.  Bu durumda dil görüs çesitliligidir. Yeni, farklı  bir dil buna katkıdır. Ancak anadilinde arastırma, iliskilendirme önceligi söz konusu olmalıdır her zaman. Çünkü dil insana özgüdür. Bir kültür yaratma da dilden geçer. Dil gelisimi kültürün de gelisimidir.

Düsünce etkinliginin aleti olan dil, yaratmanın göstergesidir. Dil yasamın bütünüyle kendisidir. Toplum yasadıkça dil de yasar, gelisir ya da baska dillerin etkisinde yiter gider. Bu da beraberinde ulusun yok olmasını getirir. Eskiden savasla elde edilen egemenlik, hükmetmek yerini dili yok etmeye bırakınca görülen sıcak savasın yerini görülmeyen, gözden kaçan soguk savasa bırakmıstır günümüzde.      

Dil, insanın iç gelismesinden dogduguna göre insan gelistikçe dil gelisecek demektir. O zaman ulusun gelismesinin temel tasıdır. Toplum gelistikçe kavramlar da gelisir. Eski dil buna yetmedikçe yeni yaratımlar söz konusudur. Dil nereye giderse toplumda oraya gider.  Ulusların gelismesine bakarsak dilin nerede oldusunu görürüz. Aynı sekilde dilin nerede olduguna bakarsak ulusun da nerede oldugunu görürüz. O halde dilimizin bu denli istilasına izin vermemeliyiz. Bu topraklarımızın istilası gibidir. Vatan bölünmez dil de bölünmemelidir. Küresellesen dünyada yabancı dil bilmek gereklidir. Ancak bu, kendi dilini yok etmek katliamında olmamalıdır.

*YTÜ SANAT VE TASARIM FAKÜLTESI

KAYNAKLAR
*YTÜ Türkçe’nin Zenginlestirilmesi Kurultayı –23-24/9/1999–YTÜ Basım evi
*RİFAT M. Dilbilim ve Göstergebilimin Çagdas Kuramları – 1990 – Düzlem Yay.
*AKARSU B. Wilhelm Von Humboldt’da Dil-Kültür Baglantısı – 1984 – Remzi Kitapevi
*CBT

DILLE  ILGILI ÖNERILER

- Hükümet politikası olarak ele alınmalı, Kültür Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı işbirliğinde çalışılmalıdır.

- Aydınlarımız bu olayın üzerine gitmeli, dilimize sahip çıkarak araştırma dili olma özelliği kazandırma çabası göstermelidirler.

- Basın en hassasiyet göstermesi gereken kurumdur. Gereken ilgiyi sağlamalıdır.

- Ingilizce öğretimine evet, özellikle mesleki açıdan. Ama İngilizce eğitimine hayır. Bir başka ülkenin insanı gibi düşünmek, konuşmak, yaşamak bizi ne biz yapar ne de İngiliz yapar. Ayrıca bu öğretimin de doğru yapılması gerekir. Örneğin, Anadolu Güzel Sanatlar Liselerinde öğrencilere dünya sanat literatürünü takip etsinler diye bir yıl İngilizce hazırlık okutulur. Ancak müfredat programına sanat, sanat literatürü sokulmalı, çeviriler sanat kitaplarından yapılmalı ki bu öğretim yerini bulsun.  Çünkü, öğrenciler ilişkilendirme yapamıyorlar. Bu da öğretmen yetiştirilmesine dayanıyor. Diğer bir örnek ise, KPDS; alanı Sanat olana banka literatüründen dilbilgisi soruluyor. Bu da yerini bulmuyor. O halde dil sınavı tamamen üniversitelere bırakılmalı.             

- Yazın-Edebiyat derslerimizde çağdaş yazarlara yer verilmeli, yaratıcılığı ön plana çıkartacak nitelik kazandırılmalıdır. ( Dil yaratıcılığı, yaratıcı yazın-kompozisyon, ilişkilendirme, bütünlük, anlam üzerinde durulmalı)

- Okumayı, araştırmayı seven bireyler yetiştirmek  eğitimimizin ilk ereği olmalıdır.

- Dil duyarlılığı ve dildeki bu yozlaşma sorgulanmalıdır.

- Yabancı dil öğretimi salt İngilizce ile sınırlanmamalıdır.

YTÜ  SANTAS


DIL SORUNSALI VE  “ROOMUMUZ”  HANGI DILDEN?

Öğr. Gör. Tülay ÇELLEK*

“Show Roomumuz açılmıstır”, “Perde Show Room alt kattadır”, “Cybria Internet Cafe”, “Butik Anjelik”, “Garden Car”, “Joy Car”, “Center Car”, “Center Veteriner Klinigi”, “Mineflo Ithalat Ürünleri”, Flash Elektronik”, “La Casa Viva”, “Puffy Center”, “Troll Elektrik”, “Elit Export”, “Home Cinema”, “Sare”, “Böve//Clean”, “New Form”, “Cupon Collection”, “Prefessional”, “Cuafor Per Lui”, “Münih Restaurant”, “Oto Show”, “Cep Shop”, “Home Deco”, “Geberit”, “Elegane”, “Güngör Auto Center”, “Nolina Çiçekcilik”, “Rubin Kuaför”, “Istikbal Show Room”, “Cosmo Car”, “Cafe Püren”, “Class Otomativ”, “Cindy Zayıflama Güzellik”, “Car Plus”, “Concept”, “Japon Center”...

Bunlar Bostancı Kadıköy arasındaki minibüs caddesi denilen yolun bir tarafında yazılan tabelalardan birkaç örnek...

Dünya ortak dil üzerinde çalıstı ama henüz bir sonuç alamadı. Bunu gereksinmeler adına bilimsel tarzda, bilinçli yapmaya çalıstı. Ama “roomumuz” sözcügü hangi zihniyetle türetildi. Dilin kültürde,  yasamda, kalıcılıkta ne denli önemli oldugunu hepimiz biliriz. Ayrıca dili yiten ulusun kendisinin de yok oldugunu çok daha iyi biliriz.

“Ingilizce’yle epey çalıstım, çok hasır nesir oldum, dolayısıyla (yes sir), (okey) (goodmorning) artık benim günlük yasamımda” savunmasını yapan aydınlar kimlik savunusunu kafatasçılığa oturtup rahatladıklarını mı sanacaklar? Ya da karşılarındaki topluluğa, insanlara göre mi tavır değiştirecekler?

Okullarımızdaki İngilizce öğretimine evet denilebilir. Ama İngilizce eğitiminin ulaşacağı boyutta durulması gerekir. Anadolu Liselerinde dersler İngilizce yapılmaya çalışılıyor yıllardır. Fakat genelde ya öğretmen iyi İngilizce  bilmiyor ya da iyi matematik bilmiyor. Ayrıca o yaşa kadar Türkçe düşünen gençler İngilizce aktarımı ne kadar alabiliyorlar tartışma götürür.

İngilizce’nin öğrenimini savunabilirim. Ama gördüm ki iyi İngilizce bilen her şeyi çözümlemiş değil. Eğer öğretmense öncelikle bireysel ayrıcalıkların ayırımında olması gerekir. Fakat salt matematik kafasının aynı zamanda tasarım yetisine sahip olamayacağını bilmiyorsa bildiği İngilizce ancak çocukların harcanmasına neden olur.                 

Biz kendi kimliğimizde düşünmeyi, araştırmayı, yaratıcılığı, proje üretmeyi, uygulamayı verebiliyorsak İngilizce artı olur. Eğer bunları baştan verememişsek hazırcılığa İngilizce dayanmaz. Bu da Sultanbeyli’de tuvaleti bulunmayan evlerde çanak antenin bulunması gibi bir şey olur.

*YTÜ SANTAS