1970'li yillarin basinda, gorev geregi ilk kez gittigim Paris'i gunler boyu, adeta adim adim arsinladigimi animsiyorum.

O donemlerde Turkiye daha dunyaya acilma asamasina gelmemisti. Yurtdisi geziler hala luks sayiliyordu ve o ortam icinde ben, lise caglarindan beri hayallerimizi susleyen bu kente bir daha ne zaman gelecegimi, hatta bir daha gelip gelemeyecegimi kestirmekten cok uzaktim.

Bir hafta kadar suren gezim sona erip Ankara'ya donerken yanimda goturdugum en degerli anilar, Paris'in sokak, cadde ve bulvarlarinin, "sokak ressamlari" tarafindan yapilmis tablolarinin reproduksiyonlari oldu.

Figure 1 : Place du Tertre meydani

Monet, Renoir, Manet, Pissarro gibi empresyonizm ustalarini hepimiz taniriz.

Ancak onlarin yarattiklari eserlerle  boy olcusebileceklerini rahatlikla ifade edebilecegim "sokak ressamlarini" taniyanlarimiz korkarim pek fazla degildir. Bugun size bunlardan ikisini tanitmaya ve eserlerinden ornekler vermeye calisacagim. Umarim begenirsiniz.

Bu "Paris sokak ressamlarindan" biri  Edouard-Leon Cortes digeri Eugene Galien-Laloue'dur.

Ispanyol saray ressami Antonio Cortes'in oglu olan Edouard Cortes 1882 yilinda Fransa'nin Lagny kasabasinda dogdu. Baba tarafindan Ispanyol olmasina ragmen tum yasami boyunca sanatinin hemen tek objesi Paris kenti ve onun sokaklari oldu. ''La belle epoque'' denilen donemi yasayan Paris o caglarda sanat dunyasinin merkezi halindeydi. Tum dunyadan ressamlar ''isik sehrine'' akin ediyor ve onun cadde ve sokaklarini resmetmek icin adeta yarisiyorlardi.

Kendisi gibi ressam olan 3 kardesin en kabiliyetlisi olan Edouard ilk resmini daha 16 yasindayken, Fransiz Sanatcilar Cemiyetinde sergiledi ve buyuk takdir topladi. 19 yasindayken teshir ettigi ve Paris sokaklarindan birinin, gun batarkenki halini tasvir eden dramatik tablosu muthis etki yapti ve kendisini sohrete ulastirdi.

Ancak Cortes'i olumsuz yapan eserler, 19. yuzyilin sona erip 20. yuzyilin basladigi yillarda ortaya cikti.. Cortes Paris'i --60 yil boyunca-- her mevsimde, kar veya yagmur altinda, isikta ve karanlikta, aksam uzeri gun batarken ya da sabah erken safak sokerken, yorulmadan resmetti. Onun tablolari Paris'in romantikliginin yani sira enerji ve cazibesini de firca darbeleri halinde yansitir. Sanatcinin perspektif ve kompozisyon alanindaki mahareti ise tartisma kabul etmez. Ozellikle de sokak lambalari ve binalarin camlarindan sizan isiklarin, kar ya da alaca karanlikta yarattigi golgeler inanilmaz guzelliktedir. Cortes'in bir baska usta yani ise, ayni tuvalde kasvetli gri tonlardan en canli sari, portakal ve kirmizi renklere kadar pek cok zit rengi bir arada kullanabilmesinden kaynaklaniyor.

Figure 2 : Champs-Elysees ve Arc de Triomphe

Edouard Cortes 1914 yilinda Lagny'ye tasindi ve Fernande Joyeuse adli bir kizla evlendi.  2 yil sonra bir cocuklari oldu. Ancak esi 1918'de olunce Edoaurd, baldizi Lucienne Joyeuse ile hayatini birlestirdi. Cift Paris'e yerlesti ve Edouard resim yapmaya devam etti. Cortes'in bu tutkusu, 1969 yilinda hayata gozlerini kapayana kadar surdu. Cortes'in eserleri gunumuzde, tum Avrupa hatta dunyadaki en prestijli koleksiyonlarin seckin koselerinde hak ettigi yeri almis bulunuyor.

Figure 3 : Paris-St.Denis meydani; karli bir kis aksami...

Sanatseverlerin ve resim meraklilarinin, "isik sehri" olarak nitelendirilen Paris manzaralarina olan doyumsuz taleplerine cevap vermeye calisan ressamlardan biri Cortes ise digeri Eugene Galien-Laloue'dur.

Edouard Cortes'ten  28 yil once 1854'te dogan Eugene Galien-Laloue, yaklasik 50 yil boyunca eserleriyle cagdaslarina onculuk etti ve bu sure icinde yaptigi eserler sanat tarihinin adeta temel taslarini olusturdu.

Dogdugunda adi Eugene Galiany olan genc, cok sevdigi resim hocasina duydugu hayranlik nedeniyle soyadini Galien-Laloue olarak degistirdi. Onu da sohrete ulastiran, tipki Cortes'te oldugu gibi, Paris sokak ve bulvar manzaralari oldu. Fotograflarin sadece siyah-beyaz oldugu o donemlerde  Galien-Laloue'nun resimleri yerli halk ve turistler tarafindan renkli kartpostallar olarak kullanilmaya baslandi. Eserlerinde, ozellikle Paris'in karakteristik mimari ozelliklerinin ayrintilarina gosterdigi ozen, onun tum cagdas ressamlardan farkli bir yere sahip olmasina yetti.

Figure 4 : Magenta bulvari

Savas sirasinda askeri ressam olarak atanan Galien-Laloue'nun gerek Fransiz-Prusya, gerekse I. dunya savasiyla ilgili olarak yaptigi cok az bulunan resimleri  onun gercek dehasini ortaya koymaktadir.

Yasaminin tamamina yakin kismini Paris'te, ozellikle de Montmartre'da geciren Galien-Laloue, kentin en ilginc donemlerinden birine de taniklik etmistir. Zira Paris onun yasam suresi icinde --ve belediye baskani Baron Haussman'in doneminde-- bastan asagiya modrnize edilmis, eski binalar yikilmis, genis bulvarlar acilmis ve kentin bir daha geri gelmeyecek o eski goruntusu sadece Galien-Laloue tarafindan tuvallere aktarilmistir. Onun tablolari, Paris'in gecirdigi bu degisimin en guzel belgeleri olmuslardir.

Laloue'nun sansi, onunla hemen hemen cagdas olan empresyonistlerin cogunun, yasamlarinin sonuna dogru hatta olumlerinden sonra sohrete kavusmalarina karsin, daha yasarken sohreti yakalamis olmasindadir. Laloue eserlerini sagliginda cok rahat bir sekilde satma imkanina kavusmus, Fransizlarin yani sira Ingiliz ve Amerikali koleksiyoncular onun tablolarini alabilmek icin adeta savas vermislerdir. Paris'te bir sure kalanlar, donuslerinde yanlarinda, bu romantik kentte gecirdikleri guzel gunlerin anisi olarak onun tablolarini goturmekten her zaman buyuk zevk duymuslardir.

Eserlerini yagliboya yerine guas boya ile yapmayi tercih eden Galien-Laloue, suluboya ve yagliboyada da ayni ustaligi gosterdi. Gunumuzde Galien-Laloue'nun Paris'in genis bulvarlarinin yani sira sokak ve caddelerini, artik tarih olan tramvay, fayton ve ilk otomobillerinin romantizmini yansitan guaslari, sanatseveler tarafindan gercek birer mucevher gibi kapisiliyor.

Figure 5 : 19. yuzyil Paris'inde, karli bir kis gunu ''Moulin Rouge'' kabaresine gidenler...