|
Cin'den
sonra, dunyanin en kalabalik ulkesi olarak bilinen Hindistan'in
guney ucundan bir goz yasi damlasi gibi ayrilan, tarihteki adiyla
Seylan, bugunku adiyla da Sri Lanka adasinda goz yasi hala dinmemis.
(Subat 1999)
Hindistan'in, bir suikaste kurban giden kadin
basbakani Indra Gandi'nin yanlis politikalari ile Sri Lanka
adasinin kuzey bolgesine yerlestirilen Tamil'ler
belli bir otonomiye sahip olmalarina ragmen, LTTE - Ozgurluk
Kaplanlari Orgutu (Liberation Tigers of Tamil Eelam) adli orgutleri
ile teror estirmeye devam ediyorlar.
En son LTTE'nin 6 Eylul 1998 de Sri Lanka
hukumetine,ucuncu bir ulkenin hakemliginde yeni olusumlari konusma
teklifi Sri Lanka hukumeti tarafindan red
edilmis.
Turkiye'nin PKK ile yasamakta oldugu
sikintilarla hemen hemen ayni olan sorunlarin cozulmesi
daha cok zaman alacak.
Gozlemlerimize gore, Tamil halki, Sri Lanka icinde
pek cok is yerinde calisiyor, cok dinli olan bu toplumsal yapi
icerisinde de, bagli olduklari Hindu dininin gereklerini de
rahatca yerine getirebiliyorlar. Ancak sorun, gelismekte olan,
genc demokratik ulkelerin pek
cogunda oldugu gibi, yonetimin farklilasamamasi, yeni isimlerin
yonetime gelememesi ve ekonomik dengelerin bir turlu yerli yerine
oturtulamamasindan kaynaklaniyor.
Sri Lanka'nin devlet baskanligini 12 Kasim 1994'ten
bu yana bayan Chandrika Bandaranaike Kumaratunga yurutuyor ve
yeni anayasaya gore de devlet baskani ayni zamanda hukumetin
de basinda bulunuyor.Dunyanin ilk kadin basbakani unvanina sahip
olan Sirimavo Bandaranaike ise devlet baskaninin annesi ve hala
sembolik olan basbakanlik gorevini de surduruyor.
6 Agustos 1998'de ilan edilen sikiyonetimin devam ettigi
Sri Lanka'da, her adim basinda kurulmus, gencecik kadin ve erkek
askerlerin 24 saat nobet tuttugu barikatlar, ozellikle bassehir
Colombo'da son derece yogun ve gunluk yasami da etkileyecek
duzeyde.
Once Portekizlilerin, ardindan da Hollandalilarin ugragi olan
Seylan adasi 1800'lerde girdigi Ingiliz egemenliginden cikip
da, kendi kendisini yonetmeye basladigindan beri demokrasinin
dengelerini tam olarak oturtamamis. Ingiliz koloniel mimarisinin
Yogunlukla izlendigi adada, mimarinin diger goze carpan en onemli
ozelligi de cok dinli yapinin tapinaklarinin coklugu. Pek cok
Budist Tapinagi'nin yanisira Hindu Tapinaklari ve Camiiler de
gunden gune artiyor.
Ote yandan Hristiyanlik da, bu toplumda kendisine
yer acabilmek icin gozle gorulur bir caba harciyor. Hristiyanligin
yayginlasmasinda, ozellikle Filipinlerden ve Hong Kong'tan buraya
gelen vasifli isgucunun varligi da hayli buyuk destek olusturuyor.
Hristiyan olan bu is gucunun pek cok fabrikada yonetici ve usta
basi konumunda olmalari etkinliklerinin de artmasina neden oluyor.
Ulkenin en onemli gelir kaynaklarinin, caydan
sonra ikincisi durumunda olan, isgucu ihracinin, daha cok Arap
Yarimadasi'na dogru olmus olmasi da Muslumanlarin % 8 gibi bir
orana ulasmalarina neden olmus.
Arabistan yarimadasinda ozellikle, hizmetli, sofor
vb. islerde calisarak para biriktiren Sri Lanka'lilar ulkelerine
donduklerinde de bu para
ile kucuk esnafliga soyunmuslar. Ticaretde hayli etkin olmaya
baslayan Musluman azinlik ile % 69 oranindaki Budistler arasinda
da hissedilir bir uyusmazlik yasaniyor.
Muslumanlarin hukumet uzerindeki etkinlikleri
ile calismis olduklari ulkelerin Sri Lanka'ya yaptiklari karsiliksiz yardimlar, Budistlerin devlet
yonetiminde sertlesmelerine ve odunsuz olmalarina da neden oluyor.
Budizmin ogretisi ile bagdasmayan bu tavirlari siyasetin gercekleri
ile ortusuyor.
Sri Lanka'nin tek hava alani bassehir Colombo'ya
yaklasik 35 kilometre uzaklikta. Eger sansli bir gunde iseniz,
hava alanindan bassehire varmak icin bir saat ayirmaniz gerekiyor.
Ancak 1936'larda yapilmis olan ve yer yer de demir yolu baglantilari
ile kesilen devlet karayolu, artan otomobil sayisina ve tropik
iklim kusaginin dogal yagmurlarina
karsi direnememis. Halkin son derece bilincsiz ve kuralsiz
hareket ettigi trafikte otomobil kullanmak icin
"Istanbul soforu" olmak bile yetmiyor. Ulkenin
en iyi karayolu, Colombo'yu, tarihi baskent Kandy'ye baglayan karayolu ki, bu yolun da artik uluslararasi
standartlarda "karayolu"
olma ozelligi kalmamis. Bu durumu farkeden hukumet son zamanlarda bir iyilestirme caba ve calismasina girdigini sik sik tekrarliyor. Bizim gozlemlerimiz
ise, yer yer baslamis yol genisletme calismalari ile, asfalt
yamama isleri disinda ciddi bir calismanin olmadigi.
Sri Lanka Hukumeti, daha cok hibe yoluyla
yardim yapilmasini bekliyor, nitekim gectigimiz gunlerde Kuveyt'lilerin
yaptirip da armagan ettikleri bir koprunun acilisi nedeni ile
hayli yogun propaganda
calismasi yapilmasi bu gozlemimizi de dogruluyor.
Sri Lanka'nin en onemli gelir kaynagi olan
cay ihracatinda, Rusya'nin icine girdigi ekonomik sikintilardan
oturu ciddi bir daralma yasaniyor.Ancak, ada, turizmi yeni yeni
kesfetmeye baslamis. Lokanta, muze vb. pek cok yerde
turistlere ayri, halka ayri fiyat uygulaniyor.Ortalama aylik
gelirin 60.- Amerikan Dolari oldugu bir ulkede bu ayrimi ister
istemez hos karsiliyor turistler, cunku farkli yani daha yuksek
olan turistik fiyatlarla bile Sri Lanka hala cok ucuz bir ulke.
Simdilik Alman turistlerin yogunlukla ilgisini ceken adanin icinde bulundugu sosyal - siyasal sikintilardan
kurtulduktan sonra, bu sektorden cok para kazanmasi isden
bile degil. Ancak Sri Lanka'da turizm konusunda yetismis eleman olmamasi
da hayli ciddi sikintilarin yasanmasina neden olacak.
Her yemekte, sabah kahvaltisinda bile "aci
kori" nin etkin oldugu Sri Lanka adasinin onemli urunlerinden
bir tanesi de baharatlar. Bu baharatlari
kullanarak yapilan Ayurveda tedavileri de, dunyada "bitki
ozleri ile iyilestirme" yontemlerinin onem kazandigi gunumuzde
Sri Lanka adasi icin umit vaad ediyor, ancak tanitim ve reklam
konusunda henuz cok gerilerde olan bu ulkede hemen hemen her
konuda oldugu gibi bu konuda da "beceriksizlik" yasaniyor.
Bazi uluslararasi reklam sirketleri Colombo'da burolarini acmis
olmalarina ragmen, daha cok uluslararasi markalarinin (Coca Cola gibi) reklamlarini
yapiyorlar ve televizyonlarda izledigimiz
reklamlarin kalitesi bu sektorun henuz gelismemis oldugunu
gosteriyor.
Sri Lanka, sanayiinin artabilmesi ve yabanci
sermayenin gelebilmesi icin uygulamaya koydugu "serbest
bolgeler" sistemi ile ozellikle tekstil sanayii konusunda
pek cok uluslararasi firmayi da
kendisine cekmeyi basarmis. Ozellikle Hong Kong'tan kacan
sermaye ile Guney Kore ve Japon
sermayesi buyuk isletmelerini bu ulkede kurmaya baslamislar.
Gectigimiz Ekim ('98) ayinda da ulkenin ilk Mc
Donald restorani da baskent Colombo'da acilmis. Dunyanin hemen hemen acildigi hic bir ulkesinde
para kaybetmemesi ile unlu olan Mc. Donald restoraninin acilmis olmasi da ulkedeki tuketim aliskanliklarinda
carpici bir degisimin basladiginin gostergesi.
Onceleri ihracat yapmak icin kurulan ve 2000 iscinin
calismakta oldugu Alman kadin icgiyim devi Triumph da bu ulkede kurdugu fabrikasinin uretiminin
bir bolumunu artik ic pazarda satmaya baslamis, hemen hemen buyuk sehirlerin her kosesindeki Triumph tabelalari
ile ulkedeki kadinlarin da tuketime olan katkilarinin giderek
arttigini gorebiliyoruz.
Yabanci sermayeye "guler yuzlu"
ve yardimci olan Sri Lanka'da bugunlerde yatirim yapmaya baslayanlar
yarin cok kazanacaklar. Hint kulturunun bir uzantisi olan adada,
700 milyonu askin nufusu
ile Hindistan da yapilacak isler oncesinde onemli bir
deneyim de elde etmek mumkun.
Turkiye'nin, turizm, insaat, reklamcilik
ve magazacilik alanlarindaki artan tercrubeleri ile bu ulkeyi
de "ciddiye almaya" baslamasi yararina olacaktir.
Turkiye'nin fahri konsolosluk duzeyinde temsil
edildigi Sri Lanka genc ve atilimci Turk isadamlari icin, ekonomik
daralmanin sikinti yarattigi bu donemde onemli bir sicrama tahtasi
olabilecek nitelikte.Ozellikle, ticaret yasaminda etkin olan
% 8 lik Musluman nufusun "Turklerden hoslaniyor" olmalarinin
avantajini da kullanamak gerekiyor. Adanin henuz kesfetmedigi,
"yap - islet - devret" yonteminin ogretilmesi ile
de kazanilacak pek cok is olanagi vaad ediyor Sri Lanka.
Sri Lanka'ya gidebilmek icin Emirates Hava
Yollari'nin Dubai Baglantili ucagi kullanilabilinir.
EKONOMIK
GOSTERGELER
(1996
rakamlarina gore)
Para
birimi : Sri Lanka Rupisi
1 Amerikan Dolari = 65
Rupi ('98)
Yillik buyume orani %3.7
Sektorlerin dagilimi: % 23 tarim,
% 25 Endustri, % 52 servis sektoru
Enflasyon %10 - 15 ('98)
Toplam calisan nufus 6.2 milyon
kisi ('94)
Sanayii urunleri: Kaucuk, Cay,
Hindistan Cevizi, diger tarim urunleri, tekstil, cimento, petrol rafinerisi, tutun ve sigara
Sanayiin buyume hizi % 6.2
Toplam ihracat 4 milyar dolar
Toplam ithalat 5 milyar dolar
En buyuk ticari ortagi % 11
ile Japonya ve % 8,5 ile Hindistan
Dis borcu 9.6 milyar dolar
Toplam 1484 km. demiryolu, 37500
kilometre asfalt yol (bozuk)
13 Hava limani var ancak bir
tanesi uluslararasi niteliklerde
ULKENIN PROFILI
Demokratik Sosyalist Cumhuriyet
Baskenti COLOMBO
Ulkenin uluslarasi kodu CE
Telefon kodu 94
65610 Km2 lik alanin 870 Km2
si denizlerden olusuyor.
Iklim tropikal, muson yagmurlari
hemen hemen her mevsimde var.
1996 yili sayimina gore 18,5
milyon kisi yasiyor
Yeni dogan her 1000 cocuktan
16,5 tanesi dogumdan sonra oluyor
Nufusun % 69'u Budist, % 15'i
Hindu, % 8'i Musluman, % 8'i de Hiristiyan
Iki tane resmi dil
var % 74 Sinhala dilini konusurken % 18-iTamil dilini kullaniyor, nufusun %10'u Ingilizce bildigi gibi Ingilizce
devlet islersinde de gecerli bir dil olma ozelligini koruyor.
4 Subat 1948 de ozgurlugunu
kazanmis olan Sri Lanka 225 uyeli bir parlamento ile yonetiliyor.
18 yasini doldurmus herkesin secme hakki var. Secimler alti
yilda bir yapiliyor. Belli basli iki siyasal parti var. Birisi
UNP - Ulusal Birlik Partisi, digeri de iktidardaki SLFP - SriLanka
Ozgurluk Partisi
Sri Lanka'nin kurtulus
gunu 4 Subat, 1998 de Ingiliz somurgeliginden kurtulusunun 50
inci yilini kutlamis.Ulkenin en onemli sikintilarindan birisi
de adalet sisteminin karmakarisik olmasi. Ingiliz hukukunun
yani sira, Roma Hukuku uygulamalari ile Islam Hukuku uygulamalari
da var. Ayrica Sri Lanka geleneklerine gore karar alindigi da
oluyor.
|
