SRI LANKAHindistan'in guney ucundan
bir goz yasi damlasi gibi ayrilan ulke



Fotograflar ve yazi: Cüneyt AYRAL




Cin'den sonra, dunyanin en kalabalik ulkesi olarak bilinen Hindistan'in guney ucundan bir goz yasi damlasi gibi ayrilan, tarihteki adiyla Seylan, bugunku adiyla da Sri Lanka adasinda goz yasi hala dinmemis.

       (Subat 1999) Hindistan'in, bir suikaste kurban giden kadin basbakani Indra Gandi'nin yanlis politikalari ile Sri Lanka adasinin  kuzey bolgesine yerlestirilen Tamil'ler belli bir otonomiye sahip olmalarina ragmen, LTTE - Ozgurluk Kaplanlari Orgutu (Liberation Tigers of Tamil Eelam) adli orgutleri ile teror estirmeye devam ediyorlar.

     En son LTTE'nin 6 Eylul 1998 de Sri Lanka hukumetine,ucuncu bir ulkenin hakemliginde yeni olusumlari konusma teklifi Sri Lanka hukumeti tarafindan red

edilmis. Turkiye'nin PKK ile yasamakta oldugu  sikintilarla hemen hemen ayni olan sorunlarin cozulmesi daha cok zaman alacak.

     Gozlemlerimize gore, Tamil halki, Sri Lanka icinde pek cok is yerinde calisiyor, cok dinli olan bu toplumsal yapi icerisinde de, bagli olduklari Hindu dininin gereklerini de rahatca yerine getirebiliyorlar. Ancak sorun, gelismekte olan, genc demokratik ulkelerin pek cogunda oldugu gibi, yonetimin farklilasamamasi, yeni isimlerin yonetime gelememesi ve ekonomik dengelerin bir turlu yerli yerine oturtulamamasindan kaynaklaniyor.

    Sri Lanka'nin devlet baskanligini 12 Kasim 1994'ten bu yana bayan Chandrika Bandaranaike Kumaratunga yurutuyor ve yeni anayasaya gore de devlet baskani ayni zamanda hukumetin de basinda bulunuyor.Dunyanin ilk kadin basbakani unvanina sahip olan Sirimavo Bandaranaike ise devlet baskaninin annesi ve hala sembolik olan basbakanlik gorevini de surduruyor.

   6 Agustos 1998'de ilan edilen sikiyonetimin devam ettigi Sri Lanka'da, her adim basinda kurulmus, gencecik kadin ve erkek askerlerin 24 saat nobet tuttugu barikatlar, ozellikle bassehir Colombo'da son derece yogun ve gunluk yasami da etkileyecek duzeyde.

  Once Portekizlilerin, ardindan da Hollandalilarin ugragi olan Seylan adasi 1800'lerde girdigi Ingiliz egemenliginden cikip da, kendi kendisini yonetmeye basladigindan beri demokrasinin dengelerini tam olarak oturtamamis. Ingiliz koloniel mimarisinin Yogunlukla izlendigi adada, mimarinin diger goze carpan en onemli ozelligi de cok dinli yapinin tapinaklarinin coklugu. Pek cok Budist Tapinagi'nin yanisira Hindu Tapinaklari ve Camiiler de gunden gune artiyor.

     Ote yandan Hristiyanlik da, bu toplumda kendisine yer acabilmek icin gozle gorulur bir caba harciyor. Hristiyanligin yayginlasmasinda, ozellikle Filipinlerden ve Hong Kong'tan buraya gelen vasifli isgucunun varligi da hayli buyuk destek olusturuyor. Hristiyan olan bu is gucunun pek cok fabrikada yonetici ve usta basi konumunda olmalari etkinliklerinin de artmasina neden oluyor.

     Ulkenin en onemli gelir kaynaklarinin, caydan sonra ikincisi durumunda olan, isgucu ihracinin, daha cok Arap Yarimadasi'na dogru olmus olmasi da Muslumanlarin % 8 gibi bir orana ulasmalarina neden olmus.

    Arabistan yarimadasinda ozellikle, hizmetli, sofor vb. islerde calisarak para biriktiren Sri Lanka'lilar ulkelerine donduklerinde de bu para  ile kucuk esnafliga soyunmuslar.       Ticaretde hayli etkin olmaya baslayan Musluman azinlik ile % 69 oranindaki Budistler arasinda da  hissedilir bir uyusmazlik yasaniyor.

     Muslumanlarin hukumet uzerindeki etkinlikleri ile calismis olduklari ulkelerin Sri Lanka'ya yaptiklari  karsiliksiz yardimlar, Budistlerin devlet yonetiminde sertlesmelerine ve odunsuz olmalarina da neden oluyor. Budizmin ogretisi ile bagdasmayan bu tavirlari siyasetin gercekleri ile ortusuyor.

     Sri Lanka'nin tek hava alani bassehir Colombo'ya yaklasik 35 kilometre uzaklikta. Eger sansli bir gunde iseniz, hava alanindan bassehire varmak icin bir saat ayirmaniz gerekiyor. Ancak 1936'larda yapilmis olan ve yer yer de demir yolu baglantilari ile kesilen devlet karayolu, artan otomobil sayisina ve tropik iklim kusaginin dogal yagmurlarina  karsi direnememis. Halkin son derece bilincsiz ve kuralsiz hareket ettigi trafikte otomobil kullanmak icin  "Istanbul soforu" olmak bile yetmiyor. Ulkenin en iyi karayolu, Colombo'yu, tarihi baskent Kandy'ye baglayan  karayolu ki, bu yolun da artik uluslararasi standartlarda  "karayolu" olma ozelligi kalmamis. Bu durumu farkeden hukumet son zamanlarda bir iyilestirme caba ve  calismasina girdigini sik sik tekrarliyor. Bizim gozlemlerimiz ise, yer yer baslamis yol genisletme calismalari ile, asfalt yamama isleri disinda ciddi bir calismanin olmadigi.

     Sri Lanka Hukumeti, daha cok hibe yoluyla yardim yapilmasini bekliyor, nitekim gectigimiz gunlerde Kuveyt'lilerin yaptirip da armagan ettikleri bir koprunun acilisi nedeni ile hayli yogun propaganda  calismasi yapilmasi bu gozlemimizi de dogruluyor.

     Sri Lanka'nin en onemli gelir kaynagi olan cay ihracatinda, Rusya'nin icine girdigi ekonomik sikintilardan oturu ciddi bir daralma yasaniyor.Ancak, ada, turizmi yeni yeni kesfetmeye  baslamis. Lokanta, muze vb. pek cok yerde turistlere ayri, halka ayri fiyat uygulaniyor.Ortalama aylik gelirin 60.- Amerikan Dolari oldugu bir ulkede bu ayrimi ister istemez hos karsiliyor turistler, cunku farkli yani daha yuksek olan turistik fiyatlarla bile Sri Lanka hala cok ucuz bir ulke. Simdilik Alman turistlerin  yogunlukla ilgisini ceken adanin icinde  bulundugu sosyal - siyasal sikintilardan  kurtulduktan sonra, bu sektorden cok para kazanmasi isden bile degil. Ancak Sri Lanka'da  turizm konusunda yetismis eleman olmamasi da hayli ciddi sikintilarin yasanmasina neden olacak.

     Her yemekte, sabah kahvaltisinda bile "aci kori" nin etkin oldugu Sri Lanka adasinin onemli urunlerinden bir tanesi de baharatlar. Bu baharatlari  kullanarak yapilan Ayurveda tedavileri de, dunyada "bitki ozleri ile iyilestirme" yontemlerinin onem kazandigi gunumuzde Sri Lanka adasi icin umit vaad ediyor, ancak tanitim ve reklam konusunda henuz cok gerilerde olan bu ulkede hemen hemen her konuda oldugu gibi bu konuda da "beceriksizlik" yasaniyor. Bazi uluslararasi reklam sirketleri Colombo'da burolarini acmis olmalarina ragmen, daha  cok uluslararasi markalarinin (Coca Cola gibi) reklamlarini yapiyorlar ve televizyonlarda izledigimiz  reklamlarin kalitesi bu sektorun henuz gelismemis oldugunu gosteriyor.

     Sri Lanka, sanayiinin artabilmesi ve yabanci sermayenin gelebilmesi icin uygulamaya koydugu "serbest bolgeler" sistemi ile ozellikle tekstil sanayii konusunda pek cok uluslararasi firmayi da  kendisine cekmeyi basarmis. Ozellikle Hong Kong'tan kacan sermaye ile Guney Kore ve Japon  sermayesi buyuk isletmelerini bu ulkede kurmaya baslamislar.

    Gectigimiz Ekim ('98) ayinda da ulkenin ilk Mc Donald restorani da baskent Colombo'da acilmis. Dunyanin  hemen hemen acildigi hic bir ulkesinde para kaybetmemesi ile unlu olan Mc. Donald restoraninin  acilmis olmasi da ulkedeki tuketim aliskanliklarinda   carpici bir degisimin basladiginin gostergesi.

    Onceleri ihracat yapmak icin kurulan ve 2000 iscinin calismakta oldugu Alman kadin icgiyim devi Triumph da  bu ulkede kurdugu fabrikasinin uretiminin bir bolumunu  artik ic pazarda satmaya baslamis, hemen hemen buyuk  sehirlerin her kosesindeki Triumph tabelalari ile ulkedeki kadinlarin da tuketime olan katkilarinin giderek arttigini gorebiliyoruz.

     Yabanci sermayeye "guler yuzlu" ve yardimci olan Sri Lanka'da bugunlerde yatirim yapmaya baslayanlar yarin cok kazanacaklar. Hint kulturunun bir uzantisi olan adada, 700 milyonu askin nufusu  ile Hindistan da yapilacak isler oncesinde onemli bir deneyim de elde etmek mumkun.

     Turkiye'nin, turizm, insaat, reklamcilik ve magazacilik alanlarindaki artan tercrubeleri ile bu ulkeyi de "ciddiye almaya" baslamasi yararina olacaktir.

     Turkiye'nin fahri konsolosluk duzeyinde temsil edildigi Sri Lanka genc ve atilimci Turk isadamlari icin, ekonomik daralmanin sikinti yarattigi bu donemde onemli bir sicrama tahtasi olabilecek nitelikte.Ozellikle, ticaret yasaminda etkin olan % 8 lik Musluman nufusun "Turklerden hoslaniyor" olmalarinin avantajini da kullanamak gerekiyor. Adanin henuz kesfetmedigi, "yap - islet - devret" yonteminin ogretilmesi ile de kazanilacak pek cok is olanagi vaad ediyor Sri Lanka.

     Sri Lanka'ya gidebilmek icin Emirates Hava Yollari'nin Dubai Baglantili ucagi kullanilabilinir.

 

EKONOMIK GOSTERGELER

(1996 rakamlarina gore)

Para birimi : Sri Lanka Rupisi
1 Amerikan Dolari = 65 Rupi ('98)
Yillik buyume orani %3.7
Sektorlerin dagilimi: % 23 tarim, % 25 Endustri, % 52 servis sektoru
Enflasyon %10 - 15 ('98)
Toplam calisan nufus 6.2 milyon kisi ('94)
Sanayii urunleri: Kaucuk, Cay, Hindistan Cevizi, diger tarim urunleri, tekstil, cimento, petrol rafinerisi, tutun ve sigara
Sanayiin buyume hizi % 6.2
Toplam ihracat 4 milyar dolar
Toplam ithalat 5 milyar dolar
En buyuk ticari ortagi % 11 ile Japonya ve % 8,5 ile Hindistan
Dis borcu 9.6 milyar dolar
Toplam 1484 km. demiryolu, 37500 kilometre asfalt yol (bozuk)
13 Hava limani var ancak bir tanesi uluslararasi niteliklerde


ULKENIN PROFILI


Demokratik Sosyalist Cumhuriyet
Baskenti COLOMBO
Ulkenin uluslarasi kodu CE
Telefon kodu 94
65610 Km2 lik alanin 870 Km2 si denizlerden olusuyor.
Iklim tropikal, muson yagmurlari hemen hemen her mevsimde var.
1996 yili sayimina gore 18,5 milyon kisi yasiyor
Yeni dogan her 1000 cocuktan 16,5 tanesi dogumdan sonra oluyor
Nufusun % 69'u Budist, % 15'i Hindu, % 8'i Musluman, % 8'i de Hiristiyan

         Iki tane resmi dil var % 74 Sinhala dilini konusurken % 18-iTamil dilini kullaniyor, nufusun %10'u Ingilizce bildigi gibi Ingilizce devlet islersinde de gecerli bir dil olma ozelligini koruyor.

         4 Subat 1948 de ozgurlugunu kazanmis olan Sri Lanka 225 uyeli bir parlamento ile yonetiliyor. 18 yasini doldurmus herkesin secme hakki var. Secimler alti yilda bir yapiliyor. Belli basli iki siyasal parti var. Birisi UNP - Ulusal Birlik Partisi, digeri de iktidardaki SLFP - SriLanka Ozgurluk Partisi

         Sri Lanka'nin kurtulus gunu 4 Subat, 1998 de Ingiliz somurgeliginden kurtulusunun 50 inci yilini kutlamis.Ulkenin en onemli sikintilarindan birisi de adalet sisteminin karmakarisik olmasi. Ingiliz hukukunun yani sira, Roma Hukuku uygulamalari ile Islam Hukuku uygulamalari da var. Ayrica Sri Lanka geleneklerine gore karar alindigi da oluyor.


Cuneyt AYRAL'in bu yazisi ilk kez Subat 1999'da Dunya Gazetesi'nde Subat 1999'da on-line olarak yayinlanmistir.
Ayral'in ISIK BINYILI'nda yeniden yayinlanmasi icin verdigi izin ve gonderdigi fotograflar icin cok tesekkur ediyoruz.

Yazar'in web sitesi icin>>>
http://www.ayral.com

Sonbahar - 2001 sayimiz; "Unutulan Insan "a ithaf edilmistir.

Bu sayidan itibaren
"
INSAN"i her boyuttaki deger ve varolusuyla animsatmaya yonelik
dusunsel ve gorsel urunlerinizi, ISIK BINYILI'nda yayinlamaya davet ediyoruz.
KIS-2002 - Ikinci Yildonumu sayisina katilim icin son gonderme tarihi: 10 Ocak 2002
ISIK BINYILI e-dergi; The Light Millennium, Inc., semsiyesi altinda "kamu yararina yayincilik"
yapmak uzere 17 Temmuz 2001 tarihinde, New York Valiligi'nin onayi ile ve
New York merkezli olmak
uzere,
ticari amac tasimayan bir kurum statusu kazanmistir.

HOME PAGE

TÜRKÇE
Içindekiler

@ The Light Millennium e-magazine was created and designed by Bircan ÜNVER. 7th issue. Sonbahar 2001, New York.
URL: http://www.lightmillennium.org