Erol AKYAVAS: Dogu'nun Izleri

Bircan ÜNVER

Erol Akyavas, Türkiye'nin yirminci yüzyila yetistirdigi ender sanatcilarimizdan biridir.

Enel Hak, 1987

Akyavas, Almanya'nin Berlin sehrinde, 1990 yilinda, Gegenwart-Ewigkeit muzesinde acilan ve tum yirminci yuzyila damgasini vuran, dunya capindaki altmisyedi sanatcinin katildigi sergide yer aldi. Picasso, Dali, Giacometti, Francis Bacon, Motherwell gibi sanatcilarin da yapitlarinin yer aldigi bu ust duzeydeki buyuk sergide, Akyavas, "Fihi Ma Fih", yeni Turkce karsiligi olan "Icindeki Icinde" enstelasyonu ile, Turkiye'yi temsil etti.

Üçü bir arada ve dikey kaideler uzerine yerlestirilen disa donük-hafif bombeli pleksiglass uzerine altin varakla her birine ince ince islenmis ve kompoze edilmis Islamiyet, Hristiyanlik ve Yahudilik sembolleri, icten yansitilan ISIK'la, bu üç dinin birarada durabilecegine çarpici bir gonderme yapiyor. Ayni zamanda, "Fihi Ma Fih"in dorduncu boyutu olan ve bu üç kaidenin arkasina diagonal ve daha yukaridan yerlestirilen, ortasinda yesil dikey bir isigin yandigi soyut resim ise; bu üç dinin biraraya gelmesiyle ISIGA, insanligin SIRAT KOPRUSU sinavini gececegini ve dolayisiyla gelecekle bir koprü kuracagi ile ilgili cagrisimlari canlandiriyor. Dordüncü parcanin dokusu; hem modern soyut sanatin, Pollack'in resimlerinin dokusunu animsatmasiyla, teknik olarak Bati sanatina referans verirken, ayni zamanda Osmanli sanatinin, zengin soyut bezeme yapisini da YESIL ISIGIN dokusunda birlestiriyor.

"Fihi Ma Fih"teki dorduncu boyut ile ilgili AKYAVAS'in tanimi ise: "Bu üç tabletin karsisinda ise bir dordüncü tablet var. Isik arkadan gelince yesil, onden gelince altin ve siyah olani, yüzer bir pano, Islam hosgorüsünün emsalsiz Sultani Mevlana'ya niyet edilmistir."

Gerek yapi, gerek tasarim ve gerekse içerik açisindan üç farkli kaidenin uzerine monte edilen farkli farkli sembollere, gondermelere belli bir yakinliktan dikkatle bakilmazsa ya da bu üç heykele belli bir uzakliktan bakinca; üçünün birbirinin devami ya da tekrari gibi bir izlenim de yaratiyor. Bu etkiyi yaratmanin temel amaci, üç dinin ortak oz ve felsefesinin ayni ya da benzer olduguna dair soyut bir yorum gelisiyor.

"Fihi Ma Fih", Aya Irini Klisesi, Istanbul Sanat Bienali, 1989

Esasen, "Fihi Ma Fih"; Istanbul'daki Aya Irini Klisesine de gonderme yapar. Erol Akyavas, Turkcesi "Icindeki Icinde" olan bu dort parcalik yapiti icin; "Bu calisma, Aya Irini'nin tarihi, mimarisi, kullanimi, islevi ve yapinin "kisiligi" ile ilgili bir tasarimdir. Aya Irini'nin yapimi 4. yuzyili, 1453 fethinden sonra camiye çevrilmeyen ender yapilardan biridir." aciklamasini yapmistir. "Erol Akyavas" adli kitapta ise, sanatci bu seri icin diyor ki, "Fihi Ma Fih"te tek Tanrili uc din temsil edilir. Musevilik, Hristiyanlik, Islam. Osmanli'nin tarih boyu egemen olan hosgorusunun bir odak noktasi konumundaki Aya Irini, benim icin esin kaynagi olmustur. Farkli inanclar yanyana yasayabilmisse..."

Akyavas, henuz yirmidort yasinda iken, New York'ta actigi bir sergide yer alan, "Padisahlarin Zaferi"(1959) adli yapiti, New York Modern Sanatlar Muzesi tarafindan, muzenin Yirminci Yuzyil Cagdas Sanatini temsil eden surekli koleksiyonuna, 1960 yilinda dahil edilmis ve bu resim cagdas sanatin belli basil ornekleri arasinda, 1962 yilinda, National Gallery of Art'da, Washington D.C.de sergilenmistir.

Sanatci sanat seruveninde yalnizca Bati resmini ozumlemis olmasi ve bu birikimin icine Islam kultur ve felsefesini donusturmekle yetinmemis, ayni zamanda butun dinlerin bir arada duracagi ya da ortak ozunun ayni oldugu gondermelerini sanati araciligiyla bizlere ulastirarak, tum insanligi ve evreni kucaklayan bir din kulturu olusumun anlayisi ve dileginin ipuclarini bize sunmus ve bu kulturlerin sembol ve verilerini sanati araciligiyla, "Yirminci Yuzyil Sanati"na kazandirmistir.

Oz de Islam dininin benimsemedigi resim sanatina, Islam kultur ve felsefesinin ozu ve estetigini kazandirmistir.

Akyavas, sanatinda hem bati resminin teknik veri ve birikimlerini hem de dogu kultur ve felsefesinin izleri ile din kulturleri verilerini yogurarak, gecmis kültürleri sanatiyla kucaklayarak ve animsatarak, kendi sanat dilini ve arayisini olusturmustur.

Labirent Projesi, 1985	"Kabe".

Akyavas'in sanat cizgisinde ulastigi doruk noktalari; Türk ve Dünya Sanati'na yeni bir boyut getirmekle birlikte, ayni zamanda Islami kültüründe, resim sanatina yeni bir perspektiv, anlayis ve yaklasimi onermektedir.

1950'li yillarda, Dogu kültür, sanat ve felsefesinin verilerinden yola cikarak, cagdas soyut sanatta onemli bir cikis yapan Akyavas, 1960 ve 70'li yillarda, sanatinda yeni arayislara yonelmistir. 1980'li yillarda ise yalnizca Dogu kültürü ya da Islam sanatinin izleri degil, evrensel düzlemde insanligi birlestirmeyi ve yanyana durmayi oneren din kültür ve felsefesine yonelerek, cok katmanli ve derinlikli bir sanat anlayisi gelistirmistir. Bu anlayisla yapitlariyla hem Cagdas Sanat'in ufuklarina yerlesmis, hem cagimiz sanatina Dogu-Islam sanati zenginligini kazandirmis, hem de evrensel din ve mistisizm kültürü baglaminda; yeni bir gorsel, düsünsel ve ruhsal sentez olusturmustur.

- . -

Not: Yukaridaki metin, kismen "Erol Akyavas: Dogu'nun Izleri" belgeselinden alinmistir. Ayrica Dolmabahce Kültür Merkezi'nde geçtigimiz Kasim ayinda gerçeklestirilen ve "Erol Akyavas Retrospektif Sergisi"nde yer alan "Fihi Ma Fih" adli yapitla ilgili bolum de, sergiden etkiyle gelistirilmistir.


Erol AKYAVAS Retrospektif Sergi (Bilgi Universitesi)
Erol Akyavas: Dogu'nun Izleri (Belgesel, medya duyurusu)
The Monoliths of Erol AKYAVAS (Ingilizce)
The Exhibitions of Erol AKYAVAS (Ingilizce)

Türkçe
ANA
SAYFA

TÜRKÇE